Kiedy 4 lutego 1932r do brzegu zatoki Nagajewo dociera statek "Sachalin", z którego pokładu na ląd schodzą pierwsi przedstawiciele "Dalstroj-u", rozpoczyna się na Kołymie epoka wydobycia złota.
Od tego czasu ziemia kołymska przekopywana jest masowo i na ogromną skalę w poszukiwaniu tego cennego kruszcu. Dziesiątkami kilometrów wzdłuż Magistrali Kołymskiej i jej pomniejszych odnóg, wzdłuż dolin rzek i potoków ciągną się odkrywkowe kopalnie złota. Tam gdzie nie pracują buldożery, wieczną zmarzlinę drążą ręce nielegalnych górników tzw. chiszników.
Dzięki uprzejmości Klaudii Coj Wasiliewnej z administracji w Jagodnoje mamy okazje przyjrzeć się z bliska funkcjonowaniu jednej z kopalni. Artiel "Dżełgała" jest prawie całkowicie samowystarczalny - jest tu obora, stołówka z piekarnią i kilka szklarni.
Wydobycie złota wygląda nader prosto i aż dziw bierze, że ten drogocenny metal pozyskuje się przy użyciu tak prymitywnych środków. Najpierw przy wykorzystaniu ciężkiego sprzętu odsłania się ok. 1-2m złotonośną warstwę ziemi, którą następnie miarowo zsypuje się na coś na kształt dużego sita, które non stop jest przemywane silnym strumieniem wody. Cięższe od otaczających je odłamków skał i gliny złoto opada na dół i osadza się w zagłębieniach gumowej maty. Jeszcze tylko należy poddać je oczyszczeniu w budynku otoczonym wysokim, kolczastym płotem za którym biegają psy i już ok. 0.5kg złota (na dwa dni) trafia do skupu. Rosyjskie określenie teren odkrywki to poligon, które to słowo wiernie oddaje jego charakter.
Prace w kopalni prowadzone są do pierwszych mrozów podczas których zamarza woda niezbędna do płukania złota. Ponadto, tak niskich temperatur jakie panują na Kołymie (poniżej 40stC) nie wytrzymałby odpowiednio niezabezpieczony żaden sprzęt. Zimą górnicy (staratieli) pracujący w ciągu sezonu po 12-14 godzin wracają do swoich wiosek na zasłużony odpoczynek.
Nie wszyscy wydobywający złoto robią to zgodnie z prawem. Opuszczone przez Państwo kopalnie odkrywkowe i sztolnie zaanektowali ludzie, dla których wydobycie złota jest sposobem na dorobienie do niskiej pensji czy emerytury. Wydobywają niewielkie ilości, wykorzystując przeważnie siłę swoich mięśni do płukania złotonośnej gliny wydobytej spomiędzy skał czy narażając swoje życie w kilkudziesieciometrowej, śliskiej, lodowej sztolni.
Spotkaliśmy też ludzi, którzy traktują dobywanie złota jak weekendowe hobby...